Σκέψεις πάνω στην «Ισμήνη»
της Καρόλ Φρεσέτ, σε σκηνοθεσία Μανόλη Σειραγάκη
Θέατρο Αντίβαρο,
Ρέθυμνο 01/03/2026
(Αθήνα, Θέατρο
Arroyo)
Την πρώτη μέρα του Μαρτίου, στο Ρέθυμνο, οδηγηθήκαμε στον θεατρικά διαμορφωμένο χώρο της οδού Κριτοβουλήδου για να παρακολουθήσουμε την παράσταση «Ισμήνη»[1] της Καρόλ Φρεσέτ, η οποία παρουσιαζόταν για τρίτη ημέρα στο πλαίσιο του Φεστιβάλ «Αντίβαρο».
Η Καναδή συγγραφέας, μέσα από αυτόν τον μονόλογο, επιχειρεί
–όπως σημειώνει και η ίδια στο σημείωμά της για το έργο– να φωτίσει τη
διακριτική παρουσία της Ισμήνης, όπως αυτή αποδίδεται από τον Σοφοκλή στο έργο
του[2].
«Ήθελα να τη φέρω μπροστά μας, ολομόναχη, ελεύθερη να εκφραστεί, για να
μπορέσει να μας διηγηθεί την ιστορία της», αναφέρει χαρακτηριστικά. Ο
σκηνοθέτης της παράστασης, Μανόλης Σειραγάκης, επισημαίνει πως «πρόκειται για
ένα έργο–γέφυρα ανάμεσα στην αρχαιότητα και το σήμερα. Μια σύγχρονη γυναικεία
φωνή από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού αναδεικνύει λιγότερο φωτισμένες πτυχές
του σοφόκλειου δράματος».
Το σκηνικό ήταν λιτό και αφαιρετικό, μια αισθητική που
προτείνεται άλλωστε και από την ίδια τη συγγραφέα. Ένα γυάλινο σκεύος με νερό
στο πάτωμα και, λίγο πιο δεξιά, μια καρέκλα. Από την οροφή κρεμόταν ένα γεμάτο
τσουβάλι. Το σκηνικό πλαισιωνόταν από ένα ηχητικό τοπίο με ανθρώπινες ομιλίες,
οι οποίες δεν ακούγονταν καθαρά – παραμένει ασαφές αν αυτό ήταν συνειδητή
επιλογή ή αν οφειλόταν στην ακουστική του χώρου.
Τα φώτα σβήνουν και η παράσταση ξεκινά. Μια προβολή στον
τοίχο, με μια πόρτα που χτυπά από τον αέρα –με έναν κάπως ασαφή συμβολισμό και
ίσως μεγαλύτερη διάρκεια απ’ όση χρειαζόταν– δίνει τη θέση της στην ηρωίδα του
έργου, η οποία βρίσκεται ήδη στην άκρη της σκηνής.
Η Ισμήνη, απευθυνόμενη στο κοινό, αρχίζει να μοιράζεται την
ιστορία της από τη δική της οπτική. Σε μια αφαιρετική σκηνοθεσία στο κέντρο
έρχεται ο ηθοποιός. Η Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη μιλά με αμεσότητα και καθαρότητα. Τα
εκφραστικά της χέρια γίνονται το μέσον για να συμβολιστούν οι υπόλοιποι ήρωες
του έργου και σε σημεία είναι εκείνα που τραβάνε το βλέμμα πάνω τους. Ωστόσο
στο σύνολό του το κινησιολογικό μέρος, αποτελούμενο με κινήσεις «χορογραφημένες»,
θα λέγαμε, η οποίες εκτελούνταν εξωτερικά φάνηκαν, όσο ωραίες και να ήταν, να μην
είναι κάτι πέρα από μια απλή εκτέλεση, χωρίς αιτιολογική σύνδεση με το λόγο και
το συναίσθημα. Το ίδιο και με το όμορφο εικαστικά εύρημα με την άμμο, το οποίο
πιο πολύ πλαισίωνε την ηθοποιό σαν εικόνα παρά επιδρούσε πάνω της. Αντίστοιχα
το μικρό σκεύος με το νερό χρησιμοποιήθηκε στην αρχή για να πλύνει το πρόσωπό
της η Ισμήνη και έμεινε στη σκηνή χωρίς να χρησιμοποιηθεί ξανά.
Η σκηνοθετική γραμμή
κρατά, λοιπόν, την αφαίρεση και ερμηνευτικά την συναισθηματική απόσταση. Στη
συγκεκριμένη περίπτωση αυτό φαίνεται να δημιούργησε μεμονωμένες «συμβολικές» εικόνες
οι οποίες λειτούργησαν λίγο μοναχικά και όχι ως μία ολότητα με το κείμενο και το
πρόσωπο που δρα στη σκηνή. Ωστόσο ο καθαρός λόγος της ηθοποιού κάνει το κείμενο
να φτάσει στο θεατή, κάνει την ιστορία της Ισμήνης να ακουστεί, μέσα από μια
πολύ άμεση μετάφραση, απλά, χωρίς συναισθηματικές εξάρσεις, σαν μια
συνειδητοποίηση του παρελθόντος. Είναι πάντα ενδιαφέρον να παρακολουθεί κανείς
το πως τα αρχαία ελληνικά κείμενα γίνονται πηγή έμπνευσης και δημιουργίας ενός καινούριου
και ζωντανού οργανισμού. Η Ισμήνη στην παράσταση αυτή, πήρε τον χώρο της, έναν χώρο που είχε ανάγκη
και όπως εξομολογείται στο τέλος, θα ήθελε να «μείνει λίγο ακόμα»…
Κείμενο: Καρόλ Φρεσέτ (Carole Fréchette)
Μετάφραση: Δημήτρης Φίλιας
Σκηνοθεσία: Μανόλης Σειραγάκης
Σκηνογραφία- ενδυματολογία: Κάλλη Καραδάκη
Φωτογραφίες: Έφη Καρανικόλα – Ευάγγελος Έξαρχος- Κώστας
Γκιόκας
Μακιγιάζ: Ελένη Ζουρελίδου
[1] Το
θεατρικό έργο της Καρόλ Φρεσέτ Ισμήνη, με πρωτότυπο τίτλο Ismène,
πρωτοπαρουσιάστηκε στη σκηνή την 1η Ιουνίου 2023 στην ‘‘Άνοιξη των Κωμικών’’
της γαλλικής πόλης Μονπελιέ από το ‘‘Théâtre de la Remission’’ σε σκηνοθεσία
της Marion Coutarel. Το ρόλο της Ισμήνης ενσάρκωσε η Mama Prassinos, ηθοποιός
με ελληνικές ρίζες.
[2] Σε
κεντρική θέση έχει βάλει την Ισμήνη και ο Έλληνας ποιητής Γιάννης Ρίτσος στο
ομώνυμο ποίημα του στη συλλογή Τέταρτη Διάσταση (1956-1972).